Sahel’de üç başkent uzun süredir “geçiş dönemi” kelimesinin gölgesinde yönetiliyor. Bamako, Niamey ve Ouagadougou, bu kez geçişi uzatmak yerine yeni bir kalıbı kalıcılaştırmaya yöneliyor. 

2023’te savunma paktı olarak doğan yapı, 6 Temmuz 2024’te konfederasyon iddiasıyla resmileşti ve Batı Afrika’nın kurumsal haritasına yeni bir isim ekledi.¹ Bu yeni isim ilk bakışta askeri bir dayanışma gibi görünüyor fakat sahadaki şiddet, kırsal alanların boşalması ve bütçe kırılganlığı, bu dayanışmayı bir yönetim modeline dönüştürme baskısı üretiyor.

Sahel Devletleri Birliği (AES)’in kurduğu dil, güvenliği sınır hattındaki operasyonlarla sınırlı tutmuyor. Güvenlik, iç kamuoyuna “devlet kapasitesi” mesajı taşımakta, dışarıya “müzakere edilebilir bir ortak” sinyali gönderiyor. 

Bamako’daki zirvede ortak “büyük ölçekli operasyonlar” vurgusunun öne çıkması ve birleşik gücün 5 bin personel hedefiyle inşa edilmesi, bu mesajın en görünür örneği hâline geldi.² Bu noktada mesele, kuvvetin sahada ne kadar hızlı sonuç üreteceği kadar, kuvvetin varlığının siyasal psikolojiye nasıl işlendiği. Bir kuvvetin ilanı, bazen bir operasyonun sonucundan önce devletin ağırlığını hissettiriyor.

Bir ittifaktan yapıya: Kurumsal egemenlik arayışı

AES’in projesi, üç katmanlı bir egemenlik arayışına benziyor. İlk katmanda dış müdahale ihtimali, birleştirici bir tehdit olarak kodlanıyor. İkinci katmanda bölgeyi tek bir güvenlik havzası gibi tarif ediyor, üçüncü katmanda ise bu havzayı, finansman ve bilgi araçlarıyla yönetmeye çalışıyor. Aralık 2025’te Bamako’daki zirvede liderlerin “büyük ölçekli ortak operasyonlar” çağrısı yapması, bu arayışın askeri boyutunun gündelik güvenlik talebiyle birleştiğini de gösterdi.³

Bu kurumsallaşma, kopuş siyasetiyle birlikte ilerliyor. Bir yandan Batı Afrika Ekonomik Topluluğu (CEDEAO)’ndan ayrılışın açtığı boşluk doldurulurken, diğer yandan eski aidiyetleri simgeleyen yapılardan uzaklaşma, yeni kimliğin kurucu unsuru hâline geliyor. Böylece AES, teknik entegrasyon jargonundan çok, “siyasi bütünlük” dili üretiyor. Bu dil hızlı mobilizasyon da sağlıyor. Uzun vadede ise kurumların dayanıklılığı, bürokratik uyum ve kaynak yönetimi sınavını büyütüyor. 

Banka: Paranın dilini yeniden yazma girişimi

AES’in ekonomik omurga arayışı, konfederal banka hamlesiyle de görünürleşti. Kısaltması BCID-AES olan bu bankanın konfederasyonun finansal kolu olarak tasarlandığı ve altyapı, enerji, tarım gibi alanlarda yapısal projeleri fonlamayı hedeflediği aktarıldı.⁴ Bu hedef, yatırım açığı yaşayan üç ülke açısından cazip bir çerçeve sunuyor. Fakat bankanın siyasi anlamı, teknik anlamını aşmış durumda, çünkü banka, dış finansmana bağımlılığı azaltma iddiasını taşıyan bir egemenlik vitrini işlevi görüyor.

Bu vitrinin arkasındaki soru, sürdürülebilir gelir ve yönetim kapasitesi. Agence Ecofin, Mart 2025’te üçüncü ülkelerden yapılan ithalata 0,5 oranında konfederal kesinti getirildiğini ve bunun konfederasyon bütçesine kaynak üretmeyi hedeflediğini yazdı.⁵ Bu karar, “kaynak toplama” kabiliyetinin inşa edildiğini gösteriyor. Kaynağın nereye ve nasıl aktarılacağı ise asıl test alanı. Mali idarenin zayıflığı, şeffaflık tartışmaları ve fiyat baskıları, bu tür mekanizmaları hızla yıpratabiliyor, bu yüzden banka, ekonomik vaatten önce, dağıtım adaleti testine dönüşüyor.

Ekran ve hareket rejimi: Kimlik, algı ve dolaşım

Devlet fikrinin kalıcılaşması, tank ve banka kadar, sembol ve dolaşımla besleniyor. 22-23 Aralık 2025 tarihindeki son zirvesinde AES TV ile bankanın birlikte duyurulması, bu sembolik mimarinin medya ayağını “kurumsal açılış” formatında sahneye taşıdı.⁶ Söz konusu zirvede AES TV’nin “ortak anlatı” üretme iddiasıyla öne çıktığını ve kurumlaşmanın bir parçası olarak sunulduğu ifade ediliyor.⁷ Buradaki hassas nokta açıktır. Bilgi alanında kazanılan zemin, güvenlik alanında kaybedilen zemini bir süreliğine telafi edebilir. Tersi de mümkün, sahadaki sonuçlar kötüleşirse ekranın taşıdığı dil, kamuoyunda hızla aşınacak..

Pasaport boyutu da bu stratejiye bağlandı. Reuters, Fransa’nın Mali, Burkina Faso ve Nijer pasaportlarını tanıdığını aktararak yeni konfederasyon kimliğinin bürokratik katmanda dış dünyaya yansıdığını gösterdi.⁸ Bu tanınma vize rejimlerini yumuşatmamıştır. Yine de “varlık” meselesinin uluslararası prosedürde iz bıraktığı anlaşılıyor. Pasaport, yolculuk belgesi olmaktan çıkıp aidiyet belgesi hâline gelmektedir. Böylece konfederasyon, sınır çizgilerinden çok, vatandaşın zihninde kuruluyor.

Hareket rejiminin daha sessiz ayağı iletişim altyapısı. AES ülkelerinin Niamey’de imzaladığı protokolle roaming ücretlerini kaldırmayı hedeflediği ve bunun halklar arası dolaşımı kolaylaştıracağı da açıklandı.⁹ Telefon faturası düşerken konfederasyon fikri soyut bir söylem olmaktan uzaklaşıyor. Bu yüzden AES’in kurumsal projesi, güvenlik ve ekonomi kadar, gündelik maliyetleri hedefleyen mikro adımlarla da ölçülüyor. Sokaktaki vatandaş konfederasyonu büyük stratejik dokümanlardan ziyade cebindeki hesap üzerinden okuyor.

Kopuşların diplomasisi: UCM, Frankofoni ve yeni koridorlar

Kurumsal inşanın, uluslararası kurumlarla mesafe koyma pratiğiyle de desteklendiği anlaşılıyor. Mali, Burkina Faso ve Nijer’in Uluslararası Ceza Mahkemesi’nden çekilme kararı ortak bir açıklamayla duyurudu ve bu siyasi baskı argümanıyla gerekçelendirildi.¹⁰ Bununla beraber Mali’nin Frankofoni Örgütü’nden ayrılma kararıyla beraber bu kopuş kültürel ve kurumsal aidiyet tartışmalarını daha da sertleştirdi.¹¹ Bu kararlar, “kimden uzaklaşıyoruz” sorusunu büyütürken, “kimle yürüyoruz” sorusunu da yanında getiriyor.

Bu fayda arayışı, sahada koridor siyasetiyle şekillenmekte. Nisan 2025’te üç ülkenin Fas’ın Atlantik limanları üzerinden denize erişim girişimini desteklediği açıklanırken, bu durum ticaret hatlarının jeopolitik bir kaldıraç hâline geldiğini göstermesi bakımından önemli.¹² Bu hamle, Sahel’in “kapalı kara” kaderini tartışmaya açıyor. Aynı hamle, konfederasyonun dış dünyaya açılımını CEDEAO üyeliği yerine alternatif bağlantılar üzerinden kurma niyetini yansıtıyor. Limanlara uzanan bir hat, güvenlik riskini azaltmasa bile, ekonomik kırılganlığı yönetmek için manevra alanı açıyor.

2026’nın sınavı

AES, Sahel’de yeni bir düzen kurduğunu ilan etti. Banka, televizyon, roaming protokolü ve birleşik güç adımları, tek bir hedefe bağlanıyor: Kurumsal egemenlik. 

Bu hamleler bir “ittifak” psikolojisinden “yapı” psikolojisine geçişi işaret ediyor.¹³

Yine de bu stratejinin bedeli ağır. Kesintiler ve yeni finansman yöntemleri hayat pahalılığı baskısını artırabilir. Güvenlik harcamaları kaynak tüketimini büyütebilir. Bilgi savaşı, iç siyasette daha sert bir dil üretebilir. 2026’nın belirleyici sorusu, AES’in kurumsal enerjiyi sahadaki güvenlik ve ekonomik iyileşmeye tercüme edip edemeyeceği. Sokakta, pazarda ve sınır hattında hissedilmeyen hiçbir yapı vitrinde uzun süre ayakta kalamaz. Bu sorunun cevabı, Sahel’de ittifakların ömrünü belirleyen iki ölçütte saklıdır: günlük hayatın güvenliği ve günlük hayatın maliyeti.

Referanslar

¹ “Mali, Niger and Burkina Faso sign treaty creating Sahel confederation”, Reuters, 6 Temmuz 2024, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.reuters.com/world/africa/mali-niger-burkina-faso-sign-treaty-creating-sahel-confederation-2024-07-06/
² “Mali, Burkina Faso and Niger call for joint ‘large scale operations’ against extremists”, AP News, 23 Aralık 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://apnews.com/article/mali-summit-sahel-security-africa-cacd6f9aa5ea89bc112bcba508e5ef77
³ “Mali, Burkina Faso and Niger call for joint ‘large scale operations’ against extremists”, AP News, 23 Aralık 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://apnews.com/article/mali-summit-sahel-security-africa-cacd6f9aa5ea89bc112bcba508e5ef77
⁴ “AES: la Confédération lance la Banque Confédérale d’Investissement et de Développement (BCID-AES)”, Financial Afrik, 24 Aralık 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://financialafrik.com/2025/12/24/aes-la-confederation-lance-la-banque-confederale-dinvestissement-et-de-developpement-bcid-aes/
⁵ “L’Alliance des États du Sahel instaure un prélèvement confédéral de 0,5% sur les importations”, Agence Ecofin, 29 Mart 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.agenceecofin.com/actualites/2903-136520-l-alliance-des-etats-du-sahel-instaure-un-prelevement-confederal-de-0-5-sur-les-importations
⁶ “Sahel alliance launches TV channel, confederal bank and joint force”, France 24, 24 Aralık 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.france24.com/en/africa/20251224-sahel-alliance-launches-tv-channel-confederal-bank-and-joint-force
⁷ “Sahel alliance launches TV channel, confederal bank and joint force”, France 24, 24 Aralık 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.france24.com/en/africa/20251224-sahel-alliance-launches-tv-channel-confederal-bank-and-joint-force
⁸ “France recognises passports from Mali, Burkina Faso, Niger after visa spat”, Reuters, 15 Eylül 2024, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.reuters.com/world/africa/france-recognises-passports-junta-led-sahel-states-2024-09-15/
⁹ “L’AES signe un protocole pour la suppression des frais de roaming entre le Mali, le Burkina Faso et le Niger”, Le360 Afrique, 27 Kasım 2024, Erişim: 5 Ocak 2026, https://fr.le360.ma/politique/laes-signe-un-protocole-pour-la-suppression-des-frais-de-roaming-entre-le-mali-le-burkina-faso-et-le-niger-27-11-2024/
¹⁰ “Mali, Niger and Burkina Faso to quit ICC, accuse it of bias”, Reuters, 18 Eylül 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.reuters.com/world/africa/mali-niger-burkina-faso-quit-icc-accuse-it-bias-2025-09-18/
¹¹ “Mali quits Francophonie organisation”, Reuters, 7 Mayıs 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.reuters.com/world/africa/mali-quits-francophonie-organisation-2025-05-07/
¹² “Morocco offers landlocked Sahel states access to Atlantic ports”, Reuters, 29 Nisan 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.reuters.com/world/africa/morocco-offers-landlocked-sahel-states-access-atlantic-ports-2025-04-29/
¹³ “The Sahel Alliance: What is the Alliance of Sahel States and why was it created?”, Al Jazeera, 27 Aralık 2025, Erişim: 5 Ocak 2026, https://www.aljazeera.com/features/2025/12/27/the-sahel-alliance-what-is-the-alliance-of-sahel-states-and-why-was-it-created